De hoogtepunten van Litouwen
Door: Daan Vermeer
In: het Algemeen Dagblad (11 juli 2009)
Litouwen staat ergens in de top drie van minst ontdekte Europese landen. Daarom zet het AD vijf redenen op een rij om Europa’s best bewaarde geheim te bezoeken.
Republiek Užupis
Dát er een verkeersbord met een smiley en Mona Lisa bij binnenkomst van ‘Užupio Res Publika’ staat, dat is natuurlijk al gek. Zo’n tien jaar geleden hebben kunstenaars, dromers en dronkaards deze minirepubliek uitgeroepen in hun hoofdstad Vilnius, compleet met een eigen president en grondwet. Deze constitutie is in maar liefst acht talen aan een muur gespijkerd bij het centrale plein en geeft iedereen het recht heeft om uniek, onafhankelijk of verliefd te zijn.
Net over de toegangsbrug, waaraan pasgetrouwden naar Russische traditie hangsloten hangen, begint de wijk die bol staat van de kunst, muziek, cafés en terrassen langs het water. En waar verliefde stelletjes, hip en alternatief lopen langs de galerieën met barnsteen, art deco, vintage kleding en fotografie.
En met een beetje geluk is er één van de maffe nationale feestdagen gaande in Užupis. Zo verbrandt men tijdens Nieuwjaar op 21 maart oude dagboeken, is er op Paasmaandag de ‘Dag van de witte tafelkleden’ en wordt er de ‘Dag van de constitutie’ gevierd, die heel toepasselijk op 1 april valt.
Meer foto’s zien of bestellen? Klik hier!
De Kruisheuvel bij Šiauliai
Op een kleine heuvel middenin de weilanden klinkt het getik van stukken hout die tegen elkaar aan slaan. Tienduizenden houten kruisjes hangen al wapperend in de wind aan de donkergrijze, verweerde kruisen die op elke vrije vierkante centimeter in de zandheuvel zijn geprikt. Want wat zo’n honderdvijftig jaar geleden met één kruis begon, is een waar walhalla geworden van ongeveer 50.000 crucifixen, kruisen, Mariabeelden, handgeschreven briefjes en kralenkettingen, die als een deken over de heuvel heen liggen.
Over de vraag waarom de houten symbolen opdoken doen bijna net zoveel mythes de ronde als er kruisen staan. Van een zieke vrouw die er anderhalve eeuw op hoop van zegen één neerzette, tot door soldaten beroofde families die gedurende drie dagen en drie nachten op deze heuvel aan het werk waren. Maar ondanks dat het bedevaartsoord minimaal drie keer bruut is overreden door shovels en bulldozers van het Rode Leger, zijn de kruisen overeind gebleven.
Het werd er helemaal een gekkenhuis toen de Paus net na de onafhankelijkheid van Litouwen deze plek bezocht; de groei van de houten symbolen werd bijna onbeheersbaar. Sindsdien is de kruisheuvel een bedevaartsoord waar pelgrims, gelovigen uit het dorp en toeristen zorgen voor aanwas van nieuwe kunstwerken. Om gruwelijke wereldse gebeurtenissen te herdenken of gewoon om het ritueel in stand te houden.
Het Kasteel van Trakai
Knalpaarse waterfietsen en witte roeiboten dobberen samen met een groep zwanen op de meren rondom het kasteel van Trakai, een Middeleeuws fort op een eiland op steenworpafstand van de hoofdstad. Een smalle, houten brug loopt vanaf het dorp via een klein eiland dat verscholen in ligt het wuivende riet, naar een tweede eiland met het gotische kasteel waar vuurrode vlaggen in de wind wapperen. Aan het einde van de voetgangersbrug domineert een plompe toegangspoort, met aan weerszijden ronde torens met puntige, fel oranje dakpannen. Het oranje is overigens alles behalve Middeleeuws, want het hele bouwwerk is deze eeuw flink opgelapt.
Achter de poort ligt een groot driehoekig plein met een enorme houten trap naar de ophaalbrug van het eigenlijke paleis van de hertog. Op de binnenplaats ervan bungelen de houten galerijen en trappen aan de originele stenen muren. In het paleis zijn de kamers opgeknapt en omgedoopt tot Trakai’s historisch museum.
Maar het blijft toch voornamelijk het romantische aanzicht van dit kasteel dat blijft kleven. Daarom staan de visrokers met hun glimmende rooktonnen klaar op de terrassen aan de waterkant in het dorp. Met een versgerookte vis kun je nog eens rustig het hele schilderij, dat op het punt staat te worden toegevoegd aan de Werelderfgoedlijst, bekijken.
Grūto Parkas
Pak alle beelden van de communistische leiders bij elkaar en zet ze in het bos. Dat is wat er gebeurd is in Grūto Parkas in zuid Litouwen. Als een ode aan onderdrukte tijden zijn tientallen beelden van Lenin, Karl Marx en andere sleutelfiguren neergezet.
Terwijl uit de luidsprekers van de grenswachttorens idealistische Russische muziek als regen uit de lucht komt, kun je een ronde maken over een betonnen pad langs de overdreven vergrote personages. De knipoog van deze aanbidding zit in de informatieborden die als grafstenen voor de kunstwerken staan - inclusief een historisch jaartal.
De Koerse Schoorwal
Een dunne zandtong met Europa’s hoogste duinen ligt aan de westkust van Litouwen: de Koerse Schoorwal. Een natuurgebied, dat vermeld is op de Werelderfgoedlijst, waar de wind de duinen doet verstuiven en waar golven van alle kanten tegen het schiereiland aan beuken.
Vanaf het hoogste punt, waar een omgewaaid stenen monument getuigt van de razende wind, zie je aan beide kanten van het schiereiland het water en kijk je ook zó Rusland in, dat onderaan de duin al begint.
Fiets- en wandelpaden kronkelen er over de woeste duinen, dwars door diepe dennenbossen en door een handjevol vissersdorpjes waar palingrokers tussen de bonte, houten villa’s vis staan te roken. Maar het grootste geheim is Nagliai Nerija park. Want daar duikt midden in het bos ineens een grijze sahara op. De duinen ervan bewegen bovendien tot een meter per maand waarvoor verschillende dorpen er al onder bedolven zijn.
Wie liever de zee in duikt moet het veertig kilometerlange strand delen met Russen, Litouwers en Duitsers in pastelgekleurde badkleding. Maar geen nood, op dit veertig kilometer lange, fijne zandstrand is altijd wel een rustig plekje te vinden.